Frank Houtappels

Naar aanleiding van het TV-programma Café de Liefde interviewt Ilse van der Velden van de VPRO-gids mensen van naam, in wier werk de liefde een grote rol speelt. De interviews zijn op deze site in zijn geheel na te lezen.

‘Het ideale toneelstuk over de liefde bevat een aantal vaste elementen. Opoffering – daarbij denk ik aan Madame Bovary. Wraak – alle Griekse tragedies staan er bol van. En er komt toch een dooie aan te pas, dat kan eigenlijk niet anders.

Drama gaat de helft van de tijd over de liefde en mijn scenario’s en toneelstukken zijn daarop geen uitzondering. Meestal is het ongelukkige liefde, want als het goed gaat is er dramatisch gesproken niks aan. In ’t Schaep met de 5 pooten, om een voorbeeld te geven, is het een heel klassieke situatie, om het maar niet cliché te noemen. Iedereen weet dat Kootje en Door, gespeeld door Pierre Bokma en Loes Luca, bij elkaar horen. Maar toch blijft het de hele tijd de vraag of ze elkaar krijgen of niet. En al heb je dat al honderd keer gezien, je wilt het weten. Mijn nieuwe stuk Hotel Atlantico gaat over de angst om alleen te zijn. En Uit liefde gaat over een vrij huwelijk waarin de partners met die vrijheid in de knel komen. Het speelt zich af in Amsterdamse grachtengordelkringen waar de teneur is van ach, dat vormt toch helemaal geen bedreiging voor ons. Tot de echtgenoot niet met een vriendinnetje, maar met een vriendje thuiskomt. En dan zie je dat het wel degelijk een bedreiging kan zijn voor je relatie als je de slaapkamerdeur openzet voor een ander.

Liefde is vooral heel complex en heel veelkantig. En het is het enige dat ons onderscheidt van dieren. Mensen kunnen elkaar missen. Maar wat dat dan is, dat je net die éne heel erg mist? Het is die hele bal, van wat iemand is. Iemands lichaam, zijn geur, zijn karakter. Hoe hij klinkt, hoe hij denkt, hoe hij reageert op je, wat hij vindt van dingen.
In mijn huidige relatie die nu twaalf jaar duurt is vriendschap heel belangrijk. Hij is in eerste instantie mijn beste vriend en daarna pas een minnaar.

“Liefde is een moestuin, die moet je onderhouden anders groeit er niks,” laat ik Lucas zeggen in ’t Schaep met de 5 pooten. Ik vind wel dat je je best moet doen, voor de liefde. Het komt je gewoon niet aanwaaien. Soms moet je ook eens iets doen wat je zelf niet leuk vindt, om de ander een lol te doen.’

In z’n achteruit
‘Veel in de liefde doe je uit liefde voor jezelf. Ik wil een relatie omdat ik mezelf dat gun: heel egoïstisch, dus. Met dit verschil, dat als het schip waarop je allebei zit zinkt, en er kan er maar eentje door, ik dan zeg: ik spring wel. Maar dan heb ik het wel over de klassieke situatie, waarin de man zich uit ouderwetse hoffelijkheid opoffert voor de vrouw. Zoals in de film Titanic. Maar bij twee mannen heb je die vanzelfsprekende rolverdeling niet. Bij ons zou het waarschijnlijk ontaarden in een eindeloos gesteggel van ga jij nou, nee ga jíj nou – net zo lang tot we uiteindelijk allebei verzuipen en alleen de hond het redt. Homo-Titanic.

De eerste keer dat ik verliefd werd op een echt, levend persoon in plaats van iemand van televisie was ik negentien. Het was heel studentikoos; ik vond hem voornamelijk heel erg knap. Ik wist wel dat seks lekker was, maar dat het zó lekker kon zijn had ik niet gedacht. Seks met iemand op wie je verliefd bent is de slagroom op de taart.
In de loop van de tijd heb ik meer relativeringsvermogen gekregen. Als je een paar erge dingen meemaakt in je relatie, zoals wij de afgelopen tijd, dan denk je al snel: laten we het elkaar nou niet te moeilijk maken, want voor je het weet val je dood neer.

Als ik terugkijk op de afgelopen twintig jaar – o mijn god. Iédere verliefdheid, íedere afwijzing, die hele datingscene; ik zou er gewoon geen energie meer voor hebben.
Maar mijn ogen zijn ook niet dichtgegroeid. Ik kom heus nog wel eens iemand tegen waarvan ik denk: is dat geen betere optie? Achteruit, denk ik dan, zet ’m in z’n achteruit.

Als je me vraagt wat ik verdraag uit naam van de liefde zeg ik: dat ik mijn lul niet achterna loop. Niet te pas en te onpas in een ander bed duik. Verder niet zo veel, maar dat vind ik al heel wat. Ja, op tijd thuis zijn, en dat je kookt voor een ander. Maar dat doe ik graag. Van geven voel je je zelf ook beter.

In vriendschappen valt een hoop met de mantel der liefde te bedekken, in mijn relatie niet zo veel. Nou heb ik heel erg leuke vrienden, maar de een is nogal neurotisch en de ander is nogal dwingend en zo heb ik er een hele reeks. Mijn beste vriend is bij tijd en wijle onuitstaanbaar. Maar goed, ik wil geen verkering met hem dus ik kan er ook erg om lachen.’

Trouwring
‘Liefde heeft te maken met volwassen worden. Op een gegeven moment worden andere dingen belangrijker. Je moet je geld verdienen, je contacten onderhouden, boeken lezen, ik bedoel: hoeveel uren kan je besteden aan verliefd zijn, aan het najagen van dingen. Vroeger besteedde ik daar heel veel tijd aan, aan jagen. Toen ik een vaste relatie kreeg was het een verademing, het gaf rust.

Pas als je genoeg van jezelf houdt heb je een ander iets te geven. Dan houdt het allemaal op, als je niet van jezelf houdt.

Het mooiste dat iemand ooit uit liefde voor me heeft gedaan komt van mijn ouders. Dat ze hun hele leven naar ons, mijn zus en ik, hebben ingericht. Dat ze zorgden dat ik iedere dag te eten kreeg, iedere dag naar school kon en dat jarenlang, net zo lang tot ik het zelf kon. Die opofferingsgezindheid… Ik moet er niet aan dénken. Ik wil zelf geen kinderen. Mijn ouders kregen ze dus wel. Maar goed, dan bén je er, en dan ben je ook wel eens een hele periode een rotkind. De liefde van je ouders is de enige liefde die onvoorwaardelijk is. En zelfs dat is complex, zelfs daarin kun je drama vinden.

Mijn grootste angst is dat het overgaat. Dat kan op alle manieren zijn. Dat je op een dag opstaat en denkt: ik voel het niet meer. Oh, dat lijkt me gruwelijk, als ik nu tegen mijn partner zou moeten zeggen dat ik niet meer van hem houd. Dat is misschien nog wel erger dan andersom. Of dat je iemand anders tegenkomt en denkt: maar dát is mijn tweelingziel, mijn broeder. Wie ben ik om te zeggen dat dat mij nooit kan overkomen? Ik zie het om me heen: het gebeurt. Ook na heel veel jaren. Daar is geen trouwring tegen opgewassen. Ik wil nog steeds niet trouwen, dat is misschien wel daarom. Ik voel die angst niet iedere dag – godzijdank, want vroeger was dat wel zo. Nee, ik houd heel veel van hem en ik wil met hem zijn, maar als hij morgen onder de tram loopt gaat het leven wél door.’

Over Frank Houtappels
Frank Houtappels (1968) studeerde in 1992 af aan de Amsterdamse toneelschool. Hij schrijft toneelstukken (Uit liefde, Brak) en scenario’s voor film (Ja zuster, nee zuster) en televisie (Gooische vrouwen, ’t Schaep met de 5 pooten). De televisieseries Hertenkamp (bekroond met een Gouden Kalf), TV7 en De Koekoeksclub werden uitgezonden door de VPRO. Houtappels schrijft sinds 1997 teksten voor Het klokhuis en sinds 2005 voor Koefnoen. Momenteel werkt hij o.m. aan Hotel Atlantico (toneel, première februari 2009) en het vervolg op ’t Schaep met de 5 pooten: Het vrije schaep.

Door Ilse van der Velden